Cây cát sâm

Description

Cây cát sâm có tên khoa học: Millettia speciosa Champ, thuộc họ Cánh bướm (Fabaceae), bộ Đậu (Fabales), lớp Hai lá mầm (Magnoliopsida). Tên gọi khác là sâm nam, sâm chèo mèo, sâm chuột, ngưu đại lực, sơn liên ngẫu, đại lực thự…. Cát là sắn, vị thuốc giống củ sắn lại có tác dụng bổ do đó có tên gọi là cát sâm.

Cát sâm là cây dây leo gỗ, có rễ củ nạc. Cành non phủ lông trắng mềm như nhung, cành già nhẵn, màu nâu. Lá kép lông chim một lần lẻ, mọc so le, có cuống dài phủ đầy lông, lá chét 7-13, thường là 11, hình mũi mác thuôn hoặc bầu dục, dài 4-7cm, rộng 2-3 cm, gốc tròn, đầu nhọn, mặt trên màu lục sẫm, có lông ở gân, mặt dưới phủ lông dày màu trắng, gân lá thành mạng rất rõ. Cụm hoa tận cùng thành chùy, có lông, dài 10-20 cm; hoa rất nhiều, màu trắng ngà; lá bắc dạng lá; đài có răng tam giác, mặt ngoài phủ đầy lông; tràng hoa nhẵn ở mặt ngoài, cánh cờ rộng 1,8 cm, những cánh  bên gần thẳng; bộ nhị 2 bó, bầu có lông. Quả phủ đầy lông mềm, thắt lại ở các hạt;  hạt 4-6 có vỏ khá dày, màu nâu đen. Mùa hoa từ tháng 7-9; mùa quả tháng 10-12.

Ảnh: Cây cát sâm

Cây cát sâm ưa sáng và hơi chịu bóng khi còn nhỏ. Thường leo trùm lên những cây bụi và cây gỗ nhỏ ven rừng, rừng thứ sinh, nhất là rừng núi đá vôi; độ cao dưới 1000m; lượng mưa từ 1.500 – 2.500 mm/năm, nhiệt độ từ 180C – 340C. Cây mọc tự nhiên ở rừng các tỉnh vùng núi Bắc Bộ, sinh trưởng bình thường ở hầu hết các dạng đất và mọc tốt trên đất có độ pH trung tính hoặc hơi kiềm. Sinh trưởng mạnh trong mùa xuân – hè; tái sinh tự nhiên chủ yếu bằng hạt và tái sinh chồi sau khi bị chặt. Một khóm có thể thu hoạch được 2-3 kg củ.

Theo Đỗ Tất Lợi (2004), tại nhiều vùng, cát sâm được coi như là một vị thuốc bổ mát. Thường dùng trong những trường hợp suy nhược, ho, sốt khát nước, nhức đầu, tiểu tiện khó khăn, dùng riêng hay phối hợp nhiều vị thuốc khác dưới dạng thuốc sắc. Mỗi ngày dùng 10-20g, có thể dùng tới 40g.

Trước đây, cát sâm chỉ được thu hái bởi một số đồng bào dân tộc có biết về thuốc nên lượng thu hái gần như chưa ảnh hưởng đến nguồn gen, phần lớn nguồn gen phát triển trong tự nhiên do cây sinh sản bằng hạt nên dễ phát tán. Tuy nhiên, trong 5-6 năm trở lại đây thị trường Trung Quốc cũng thu mua loại dược liệu này. Cát sâm bị khai thác nhiều tại các tỉnh Quảng Ninh, Bắc Giang, Bắc Kạn, Cao Bằng, Tam Đảo… để xuất khẩu qua biên giới Trung Quốc. Do khai thác ồ ạt, nguồn cát sâm ở các tỉnh giáp biên giới phía Bắc giảm sút mạnh.

Cây cát sâm mọc tự nhiên trên rừng một số địa phương như: Ba Chẽ, Tiên Yên, Hải Hà, Đầm Hà, Vân Đồn, Hoành Bồ. Hiện nay, củ cát sâm chủ yếu được khai thác từ tự nhiên. Theo số liệu của phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Ba Chẽ, hàng năm huyện cung cấp cho thị trường khoảng 2,5 tấn củ do người dân khai thác. Gần đây cát sâm mới được một số hộ gia đình trồng thử nghiệm với quy mô nhỏ, bước đầu có hiệu quả kinh tế. Ở lập địa tốt, cây 3 tuổi có thể cho thu hoạch, bộ phận thu hoạch là rễ phình to tạo thành củ. Ở một số điểm gây trồng thử nghiệm cây trồng sau 4 năm có thể cho thu hoạch hoạch từ 2-3 kg củ/gốc, sau 1 chu kỳ trồng cho năng suất 18 tấn/ha sản phẩm tùy vào điều kiện đất đai và công tác chăm sóc. Với giá bán từ 60 – 80 nghìn đồng/kg thì doanh thu mỗi năm đạt 240 – 260 triệu đồng/ha. Phát triển cây cát sâm đang là nhu cầu tại các địa phương trong tỉnh, vừa phát huy lợi thế về điều kiện tự nhiên, đất đai và lao động; đồng thời thiết thực thực hiện chủ trương bảo tồn, phát huy giá trị cây dược liệu

Ảnh: Củ cây cát sâm

Tuy nhiên, việc phát triển cây cát sâm trên địa bàn tỉnh đang xuất hiện những bất cập, đó là sự thiếu hụt nguồn cung ứng giống và quy trình kỹ thuật áp dụng mang lại hiệu quả. Một số hộ tại huyện Ba Chẽ phải mua giống qua thương lái Trung Quốc với giá 35-40 nghìn đồng/cây (năm 2017). Cây giống không được bảo đảm về nguồn gốc xuất xứ gây rủi ro cho người trồng; không được kiểm soát về chất lượng; cây trồng sau 5-6 năm mới cho thu hoạch sản phẩm. Công tác trồng và chăm sóc cũng chỉ nghe truyền miệng chưa có hưỡng dẫn kỹ thuật, đặc biệt là kỹ thuật chăm sóc, ngắt đốn cành dây để dinh dưỡng tập trung vào củ, nên tỷ lệ rễ cây nhiều, sản lượng củ đạt thấp, rất cần có quy trình hướng dẫn kỹ thuật.

Sử dụng cây giống chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng với giá cả hợp lý, kết hợp với kỹ thuật trồng và chăm sóc phù hợp sẽ nâng cao năng suất và giá trị cây cát sâm tại địa phương. Mặt khác, cây cát sâm là cây có thể trồng xen, trồng dưới tán theo dạng lấy ngắn nuôi dài. Trong sản xuất lâm nghiệp, với chu kỳ sản xuất dài, đặc biệt với định hướng phát triển trồng rừng gỗ lớn theo kế hoạch của tỉnh (đến 2020 trồng 13.000 ha rừng gỗ lớn) thì việc phát triển các đối tượng trồng xen, trồng dưới tán như cát sâm là vô cùng cần thiết.

Reviews

There are no reviews yet.

Be the first to review “Cây cát sâm”

Your email address will not be published. Required fields are marked *